الشيخ حسين المظاهري

32

كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى)

اهمّ و مهم دانست نه از باب نسبيّت اخلاق يا امور اخلاقى . اخلاق ، وسيلهء نزديكى به خداى متعال اگر چه پاكسازى نفس و تخلّق به فضايل ، از اوجب واجبات عقلى و شرعى است و از جايگاه پسنديده اى برخوردار است و علم آن نيز از شريفترين علوم به شمار مى آيد ، ولى نبايد آن را بيش از وسيله اى براى رسيدن به مقام عبوديّت دانست . همان گونه كه همهء عبادات تشريع شده و همهء نبايدهاى بازداشته شده ، براى رسيدن به مقام قُرب و عبوديّت است ، تهذيب و سر بر تافتن از پذيرش رذايل و پذيرفتن اخلاق آكنده به فضيلت نيز ، از همين هدف و غايت برخوردار است . از همين رو ، به نظر مى رسد كه واصلانِ به مقام لقا ، تهذيب و آراستگى اخلاقى را از مقدّمات و منزلگاهها به شمار مى آورند . آنها مى گويند كه شمار منازل وصول به قُرب ، پنج منزل است : توبه ، يقظه ، تخليه ، تحليه و تجليه . مقصود آنها از توبه ، بازگشت از تقصيرات و قصورات و برون فكنى گناهان و خطاها و ناله و زارى به درگاه خداوند متعال و احساس پشيمانى و شرم و اعتراف به اين حقيقت است كه شخص توبه كننده ، انسانى است كاملًا فقير ، و اينكه در عرصه وجود ، چيزى جز خدا تأثيرى ندارد و اين چنين است كه سيّئات به حسنات بدل مىشود . خداوند متعال مى فرمايد : ( الا من تاب و آمن و عمل عملًا صالحاً فاولئك يبدل اللّه سيّئاتهم حسنات ) مگر آن كسان كه توبه كنند و ايمان آورند و كارهاى شايسته كنند ، خدا گناهانشان را به نيكيها بدل مىكند . مقصود آنها از يقظه ، همان بيدارى و هوشيارى و التزام به ظواهر شرع ، اعمّ از واجبات و مستحبّات و پرهيز از محرّمات است . خداوند سبحان مى فرمايد :